विषय कोड : 1021
NEB — कक्षा X
2082 LP
पुरानो प्रश्नपत्र
Class 10 Compulsory Nepali पुरानो प्रश्नपत्र 2082 LP
विद्यार्थीहरूले सकेसम्म आफ्नै शब्दमा उत्तर दिनुपर्नें छ । दायाँ किनारामा दिइएको अङ्कले पूर्णाङ्क जनाउँछ ।
उत्तीर्णाङ्क : 32
सबै प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
This old question paper is for Class 10 Compulsory Nepali, 2082 LP (subject code 1021), carrying full marks of 75 with a pass mark of 32, to be completed within 3 Hours. Model answers are available for questions that have one — reveal them with a free account (a few reveals) or a paid plan (unlimited).
समूह 'क' मा दिएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख'
निकाफ त्रुटि हटाउने काम
टालो पानीको थोपा
परिष्करण खराब नतिजा
सङ्कल्प अदालतको निर्णय
कपडाको सानो टुक्रा
दृढ निश्चय
दिएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :
जीवन अनन्त गतिमा बहोस भन्ने सबैको चाहना हुन्छ तर परिस्थितिमा गर्दा त्यो सब पूरा गर्न सकिँदैन । मनमा दृढ विश्वास बोकेर उच्च मनोबल राख्नु नै जीवनको अर्थ बुझ्नु हो ।
'अभिरुचि' को पर्यायवाची शब्द ............ हो
'मरण' को विपरितार्थक शब्द ............ हो
अनेकार्थी शब्द ............ हो
'कहििल्यै अन्त नहुने' पदावलीको सिङ्गो शब्द ..... हो
दिएको अनुच्छेदबाट एउटा टुक्का र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :
समयमै काम पूरा गर भन्दा कानमा तेल हालेर बस्यौ । त्यो बेला भनेको कुरा फटाफट गरिदिएको भए आज यसरी हावा खानु पर्नेथिएन । अहिले झलझली सम्झेर पछुतो मान्नु बेकार छ ।
दिएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छाानी लेख्नुहोस् :
(अ) (i) संशोधन (ii) शंशोधन
(iii) शंसोधन (iv) संसोधन
(आ) (i) विरुबा (ii) विरुवा
(iii) विरुवा (iv) बिरुवा
दिएको वाक्यलाई शुद्ध पारी सार्नुहोस् :
जमानसिंहले भन्यो, किन गाउँ छाडेको कान्छ्रा सारा खेती धान्नुपर्ने र्यानी छोरो परदेश पो आएछ ।
दिएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दको पदवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस् :
त्यो केटो एककासि भुइँमा लड्यो अनि तुरुन्त कोही आएर उठायो । सामान्य उपचार गरेपछि उसलाई घर लगियो ।
दिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
दिएको अनुच्छेदबाट उपसर्ग लागेका दुईओटा र प्रत्यय लागेर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :
नेपाली भाइले असम्भव कामलाई अहिले पनि सम्भव हुन्छ भन्थे । उनको विचार जाँगरिलो बनी काम गरे प्रगति गर्न कठिन छैन भन्ने थियो । ग्रामीण परिवेशमा हुर्किएका उनी साह्रै मिहिनेती थिए ।
दिएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :
ठूली आमा माइत जान तमतार भएपछि पीताम्बर काकाले बाटालाई खर्च भनेर पैसापैसा दिनुभयो । ससाना भाइ र बहिनी पनि पछि पछि लागेर मामाघर गए ।
दिएका वाक्यलाई कर्मवाच्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् :
आयुष र लाक्पा मिहिनेत गर्छन् । उनीहरू सहरोको विद्यालयमा पढ्छन् । उनीहरू आफ्नो गाउँको उन्नति हेर्न चाहन्छन् । उनीहरू सबैलाई आफ्नो गाउँ फर्कनुपर्छ भन्छन् ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
सामान्यार्थक भावका फरक फरक क्रियापदको प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफूले गर्ने कुनै कामका बारेमा वर्णन गर्नुहोस् ।
दिएका प्रथम पुरुषका वाक्यलाई तृतीय पुरुषमा परिवर्तन गरी अनुच्छेद पुनलेखन गर्नुहोस् :
म नेपाली नागरिक हूँ । म आफ्नो देशलाई माया गर्छु । म नेपाली हुन पाएकामा गौरव गर्छु । म आफ्नो देशको समृद्धिमा लाग्छु ।
कोष्ठकमा दिएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :
बुद्ध नेपालमा जन्मिएका हुन् । बुद्धले अहिंसाको पाठ सिकाए । (वाक्य संश्लेषण)
बाबु त बजार गान्छन् । (कर्तृवाच्य)
भाइबहनीहरू पाठ पढ्छन् । (प्रेरणार्थक)
गुरुले मलाई भन्नुभयो, “तिमी हिजो किन आएनी ?” (अप्रत्यक्ष कथन)
दिएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
यस्तै बेलामा कुटुम्बले छोरा शशीधरलाई छोरी दिन आए । कुटुम्ब धनीमानी थिए । जिल्लामा उनको ठulo ख्याति थियो । मधेसतिर तीनचार मौजा जिमिदारी छ भन्थ्यौ । सन्तानमा केवल तिनै एउटै छोरी मात्र हुन् भन्ने सुनिनथ्यो । शशीधर भखर १५ वर्ष मात्र लागेको थियो । छिटो राम्रो र बह्तै मेधावी थियो । छोराको यति सानो उमेरमा बिहा गर्न त श्रीधरको मन थिएन । एउटै छोरी मात्र भएका धनी कुटुम्बले घरै आएर छोरी दिदा उनी असमञ्जसमा परे । उता घरकाले पनि बिहा गर्नुपर्छ भनेर करकर गर्न थाले । कामकुरो ढिलियो । खुब मन फुकाएर बिहाका मालसामान तयार गर्ने थाले ।
प्रश्नहरू :
'कुटुम्ब धनीमानी थिए ।' यस वाक्यलाई नकारात्मकमा बदल्नुहोस् ।
रेखाङ्कन 'शशीधरलाई' शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।
'यस्तै बेलामा कुटुम्बले छोरा शशीधरलाई छोरी दिन आए ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।
'एउटै छोरी मात्र भएका कुटुम्बले घरै आएर छोरी दिदा उनी असमञ्जसमा परे ।' यस वाक्यलाई मिश्र वाक्यमा बदलनुहोस् ।
दिएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
पश्चिमहरू प्रकृतिलाई जड मान्छन् । उनीहरूका लागि प्रकृति एउटा भौतिक उपलब्धि मात्र हो । प्रकृति मान्छेका लागि हो तसर्थ यसको जतिसबदो उपयोग गर्नुपर्छ भन्ने भौतिकवादी दृष्टिकोण पश्चिमी विचारको चुरो हो । प्रकृति र मानवको अस्तित्व परिपूरक सम्बन्धमा आधारित छ, त्यसैले प्रकृतिलाई चेतन रूपमा मान्नुपर्छ र सन्तुलित उपयोग गर्नुपर्छ भन्ने कुरा पूर्वीय दर्शनको सारतत्त्व हो । अहिले आएर पश्चिमाहरू प्रकृति संरक्षणको नारा उठाए and पनि पश्चिमामा यो नारा उठेको धेरै समय भएको छैन । मान्छे आफैँ प्रकृति हो त्यसैले भौतिक विकासको चरमचुलीमा पुगेेपछि मानवतामा उत्पन्न हुने अन्तर्वित्तिवृत्ता वा कुण्ठाको उचित निकासका लागि 'प्रकृतितिर फर्को' को नारालाई यसै सन्दर्भमा हेर्नुपर्छ । प्रकृति भनेको ढुङ्गो, माटो, वृक्ष, वनस्पति र जलस्रोत हो । अब यी सबै कुराहरू प्राकृतिक सम्पदा भन्न थालिएको छ । समकालीन विश्वमा धन वा गरिब राष्ट्रको निर्णय उसको अधीनमा रहेको प्राकृतिक सम्पदाका आधारमा हुन थालेको पाइन्छ । प्रकृतिको विराट स्वरूप नै वातावरण हो । वातावरणभित्र वायुमण्डलसमेटिन्छ ।
प्रश्नहरू :
पश्चिमी विचारको चुरो के हो ?
प्रकृति र मानवको अस्तित्व केमा आधारित छ ?
विश्वमा धन र गरिब राष्ट्रको पहिचान कसरी गरिन्छ ?
वातावरण किन प्रकृतिको विराट स्वरूप भनिएको हो ?
कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
दिएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षकसमेट्नुहोस् :
नाम : बालकृष्ण सम
जन्म : वि.सं. १९५९ माघ २४ गते
जन्मस्थान : ज्ञानेश्वर, काठमाडौँ
मातापिता : कृति राज्यलक्ष्मी र समर शमशेर
शिक्षा : आई. एस्सी.
सेवा : सैनिक सेवा, रेडियो नेपालका निर्देशक, गोरखापत्रका सम्पादक
कृति : मुटुको व्यथा, अमरसिंह, भीमसेनको अन्त्य आदि नाटक, चिसो चुल्हो महाकाव्य, आगो र पानी खण्डकाव्य आदि ।
योगदान : आधुनिक नेपाली नाटकका प्रवर्त्तक, सुखान्त र दुःखान्त नाटकको रचना, पौराणिक र ऐतिहासिक विषयवस्तुमा नाटक रचना
पुरस्कार : त्रिभुवन पुरस्कार, साझा पुरस्कार, पृथ्वी प्रज्ञा पुरस्कार आदि ।
मृत्यु : वि.सं. २०३८ साउन ६ गते, काठमाडौँ ।
'भाग्य ठूलो कि परिश्रम ठूलो' भन्ने वादविवादको विषयमा विपक्षिका मतको खण्डन गर्दै पक्षका तर्फबाट आफ्ना गहकिला तर्क प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
विद्यालयमा जम्मा हुने फोहोर व्यवस्थापन गरिदिन अनुरोध गर्दै वडा कार्यालयलाई लेख्ने निवेदनको नमूना तयार पार्नुहोस् ।
विद्यालयको वार्षिकोत्सव समारोहमा अतिथिलाई आमन्त्रण गर्न दिइने निमन्त्रणापत्रको नमूना तयार पार्नुहोस् ।
दिएको अनुच्छेदबाट मुख्य मुख्य चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :
मानव वेदनाको जीवन्त चित्रण भएका कला सिर्जनामा विकासोलने सम्पूर्ण जीवन समर्पण गरे । उनले कलामार्फत बन्दूकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ भन्ने दृष्टी प्रस्तुत गरे र कलामार्फत युद्धलाई खरो रूपमा व्यङ्ग्य गरे । त्यसैले त नाजीहरूले विकासोलाई जर्मनीमा चित्र प्रदर्शन गर्ने दिएनन् । उनले भिखारी, जेलमा थुलिएका, दुःख पाएका, हेपिएका र सीमान्तकृत मान्छेका साथै गम्भीर मानसिक समस्या भएका व्यक्तिका चित्रसमेत बनाए । उनले महिलाका मार्मिक र प्रेमिस चित्र पनि बनाए । जनी केवल मान्छेको बाहिरी आवरण मात्र कहाँ हो र ! ती व्यक्तिका भित्री वेदना, संवेदना, संवेग, मर्म र सौन्दर्य मूर्ति बनेर उनका अमूर्त चित्रभित्र चित्रित हुन्थे । जनसले ती चित्र हेर्थे ती व्यक्तिको हृदयमा करुणा, दया, माया, स्नेह र आक्रोशको भाव सल्बलाउँथ्यो र हेर्दाहेर्दै ती चित्रमा नै हराउँथे ।
दिएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांश सारांश लेख्नुहोस् :
अधिकारको क्षेत्र व्यापक छ । यसभित्र बाल अधिकार, धार्मिक अधिकार, महिला अधिकार आदि थुप्रै अधिकारका कुरा पर्छन् । संयुक्त राष्ट्रसङ्घले मानव अधिकार र बाल अधिकारसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धिको अधिकारहरू बारेमा स्पष्ट उल्लेख गरेको छ । बालबालिकाले जन्मनासाथ शिक्षा र सुरक्षाको अधिकार पाउनुपर्छ । अभिब्कले न्यूनतम ज्याला र सामाजिक सुरक्षाको अधिकार पाउनुपर्छ । आफ्ना अधिकार प्राप्तिका लागि थुप्रीनी गरेको ऐतिहासिक विद्रोहको सम्झनामा संसारभर मे १ तारिखका दिन 'मजदुर दिवस' मनाइन्छ । किसानलाई पनि राज्यबाट विज्ञिवियन र मल जस्ता वस्तुमा सहुलियत पाउने अधिकार छ । अधिकार नै नभएका मानिसले कर्तव्य पूरा गर्न सक्दैन । त्यसैले अधिकारविनाको कर्तव्य मुर्खिनाको तरकारी बन्ने हो ।
दिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
दिएको कवितांशको आधारमा सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
यो गर्नु चुनावका घोषणापत्रहरू ?
सिँगाने पुछ्ने कागजभन्दा बढी कामदार हुन सक्दैन यो
तिनीहरूलाई नै पढ्नु अन्तरक्रिया भत्ताका गतिविधिहरू !
दन्तब कथाका सिमितीसा जोड्नुभन्दा बढी केही गर्ने छैन
यसको पनि तिनीहरूलाई ।
प्रस्तुत कवितांशमा चुनावी घोषणापत्रलाई कुन रूपमा चित्रण गरिएको छ ?
अन्तरिक्ष यानका बारेमा कविको धारणा के छ ?
दिएको निबन्धका आधारमा सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
पसरी प्राचीन कालदेखि ज्ञानको खानी रहेको मेरो देशको शिक्षा आज आधुनिक वैज्ञानिक शिक्षा प्रदान गर्ने आतुर छ । स्पष्ट नै मेरो देशले पारापूर्व कालदेखि रहेको ज्ञानलाई आधुनिक विज्ञानसँग ऐक्यसहाय्य गरेका छै । नेपाली माटामा सुन फलाउने गरी व्यावसायिक र आधुनिक कृषि शिक्षा दिन मेरो देशको शिक्षामा अझै लगानी र पहुँच विस्तारमा जोड दिनुपर्छ । मुलुकको उत्पादनलाई विश्वबजारमा पस्कने गरी हाम्रा विद्यार्थी उत्पादनलाई संसारमा चिनाउन सक्षम हुने परिस्थिति पैदा गर्नु जरुरी छ ।
देशको शिक्षामा आउनुपर्ने सकारात्मक परिवर्तन के के हुन् ?
व्यावसायिक शिक्षाले कृषि उत्पादनमा कसरी सहयोग गर्छ ?
'कुनै पनि मानिस शत्रु नभएको हुन सक्दैन' भन्ने भनााइका बारेमा 'शत्रु' कथाका आधारमा आफ्ना तर्क लेख्नुहोस् ।
कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :
पहाड भन्दा पसिना पाए म स्वर्ग बुलाउँथें
तराई भन्दै सिँचाइ पाए म सुन बुलाउँथें ।
हामी दुबै चाहन्छौँ एउटा यस्तो दुनियाँ सिर्जना गरौँ जहाँ कसैले कसैलाई कुराले मात्र टार्न नसकोस् ।
कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर लेख्नुहोस् :
दिएको एकाङ्कीको अंशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
किन बस्ने यहाँ ? एक गाँस खानाको निम्ति नोकरी गर्नुपरे आफ्नै घरमा आफ्नै दाजुभाइहरूको गरौला । जति पसिना बढाउनुपरे पनि आफ्नै घरबारीमा बढाऔँला । एक गेड़ा मकै भए पनि आफ्नै माटोमा उब्जाउँला । यसरी सबैको हेलाहाँसो भएर म त बस्दिनँ यहाँ । साराले आफ्नै देशमा काम पाएका छन्, हामीले यसरी विदेशमा लत्रेर बस्नुपर्छ र ?
युवाहरूलाई विदेशिनबाट रोक्न 'घरको माया' एकाङ्कीले कस्तो सन्देश दिएको छ ? दिएको अंशसहित पाठका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।
दिएको जीवनीको अंशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
देवकोटाको कवित्व प्रतिभा, कविताको गुणात्मक मूल्य र सङ्ख्यात्मक योगदान आज पनि अद्वितीय रहेको छ ! नेपाली कविताको अहिलेसम्मको यात्रामा प्रतिभा रचना परिणाम र उत्कृष्ट गुणस्तरका दृष्टिले देवकोटा सर्वोच्च कवि मानिएका छन् ।
जीवनीको अंश र मूल पाठका आधारमा नेपाली भाषा साहित्यका क्षेत्रमा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले पुऱ्याएका योगदानको समीक्षा गर्नुहोस् ।
कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :
विद्युतीकरण र विकास
राष्ट्र निर्माणमा युवाको भूमिका
मेरो जीवनको लक्ष्य
Paper Overview & Analysis
2082 LP
Year
पुरानो प्रश्नपत्र
Type
75
Full Marks
32
Pass Marks
3 Hours
Duration
45
Question Items
Question Type Breakdown