विषय कोड : 0021
NEB — कक्षा XII
नमुना प्रश्नपत्र
Class 12 Nepali नमुना प्रश्नपत्र
विद्यार्थीहरूले सकेसम्म आफ्नै शब्दमा उत्तर दिनुपर्नें छ । दायाँ किनारामा दिइएको अङ्कले पूर्णाङ्क जनाउँछ ।
उत्तीर्णाङ्क : 32
सबै प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
This model question paper is for Class 12 Nepali, (subject code 0021), carrying full marks of 75 with a pass mark of 32, to be completed within 3 Hours. Model answers are available for questions that have one — reveal them with a free account (a few reveals) or a paid plan (unlimited).
तलको वाक्यमा रेखाङ्कित शब्दहरूको अक्षर संरचना (अक्षरीकरण) देखाई अक्षर सङ्ख्यासमेत लेख्नुहोस् :
नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्यले सुशोभित छ । नेपालका विविध ठाउँबाट सूर्योदय देख्न सकिन्छ । नेपाल संसारमै पर्यटनका लागि आकर्षक केन्द्र बनेको छ ।
शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :
वनविनाशका कारण अहिले हरेक देस प्रदूषणको जोखिममा छन् । विश्वका सबै राष्ट्र वनविनाशको समाधानमा अग्रसर हुनुपर्नें देखिन्छ बढ्दो वनविनाशलाई न्यूनिकरण गर्न वृक्षरोपन गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
तलको अनुच्छेदबाट एउटा पारिभाषिक शब्द र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :
अनुसन्धान गरेवापत आफ्नो पारिश्रमिकको दोस्रो किस्ता बुभेर ऊ खुसीले गद्गद् हुँदै सरासर घर गयो । परिश्रमबाट पाएको रकम आमाका हातमा राखिदिँदा उहाँ मुसुक्क हाँस्नुभयो ।
तलको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा टुक्का पहिचान गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :
एक थुकी सुकी सय थुकी नदी भन्ने कुरा होस् कि गाँस छोड्नु तर साथ नछोड्नु भन्ने कुरा होस्, यस्ता भनाइहरू त्यत्तिकै प्रचलनमा आएका होइनन् । नदिने बज्यै आइतबार बाछिन् भने भैँ यिनीहरूले हाम्रो जीवनलाई हरियाली बनाउने र मुट्ठी पार्दा पाँचओटे औँलाको महत्त्व दर्साउने काम गर्छन् । सामूहिकताका विषयमा आफू त मुखमा बुभो हालेर बसिँदैन बरु नेटो काटिन्छ ।
तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दको पदवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस् :
हामी घुम्दाघुम्दै पोखरीनजिक पुग्यौँ । “आबुई ! कत्रो माछो !” अग्रिमले पोखरीको माछो देखाएर भन्यो ।
तलको अनुच्छेदबाट दुईओटा तत्सम शब्द र दुईओटा आगन्तुकशब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् :
किताब अध्ययन गर्नें बानी भए पनि उनले खेल्ने सामान जस्तै, मोटर, हवाईजहाज र डुङ्गा आदिको नमुना पनि स्वयम् बनाएर खेल्दै रमाउँथे अनि साथीहरूलाई ज्ञान पनि दिन्थे ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
तलको अनुच्छेदबाट तीनओटा उपसर्ग र तीनओटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :
एक आपसमा मिलीजुली सहकार्य गर्नें साथी, बन्धुबान्धव वा अन्य जोकोही व्यक्ति सहकारी हो । सहकार्य भनेको सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक आदि क्षेत्रमा गरिने सोद्देश्य सामूहिक क्रियाकलाप हो । सहकार्यको यही अभिप्रायलाई लिएर आधुनिक अर्थशास्त्रीले आर्थिक समृद्धि र विकासका लागि पारस्परिक सहयोग र सहकार्य गर्नें उद्देश्यले स्थापित संस्थालाई सहकारी भनेका छन् । सहकार्यबाट सम्मान प्राप्त भई कुविचार अन्त्य हुन्छ ।
तलको अनुच्छेदबाट तीनओटा समस्त शब्द र तीनओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी समस्त शब्दको विग्रह र द्वित्व शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :
हिन्दु संस्कृतिका समूह, मण्डल, गण, गुरुकुल एवम् बुद्ध धर्मका सङ्घ, नेवारी समुदायमा प्रचलित गुठी, ग्रामीण समाजमा प्रचलित भारोपर्म, धर्मभकारी, ऍचोपैँचो, सहकारिका आदि रूप हुन् । यस किसिमका सहकारीले पारस्परिक सरसहयोग र सहकार्यका माध्यमबाट पाटीपौवा, धर्मशाला, बाटोघाटो, चउर चौतारा आदिको निर्माण, वृक्षारोपण जस्ता मानवहितका कार्य गरेर सामाजिक विकासमा उल्लेख्य योगदान पु¥याएका छन् ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदहरूका कारक पहिचान गरी तिनको नाम लेख्नुहोस् :
रमेश आजभोलि बुबालाई निकै सहयोग गर्छ । उसले विद्यालयबाट घर आएपछि खेतबारीमा गएर काम सघाउन थालेको छ । उसले हिजो विराटनगरबाट बुबाका लागि ग्रिनटी र आमाका लागि पनि औषधी लिएर हवाईजहाजबाट आज जनकपुर आयो ।
उच्च आदरमा रूपान्तरण गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :
तिमी सधैँ समयमै विद्यालय गयौ । तिमी अनुशासित भई पढ्यौ । तिमीले गुरुहरूले भनेको पनि मान्यौ । तिमी परीक्षामा सर्वोत्कृष्ट नजिता ल्याई प्रथम भयौ ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
चारओटा फरक फरक सम्भावनार्थक क्रियापदको प्रयोग गरी चार वाक्यमा तपाईँको भावी कार्यको वर्णन गर्नुहोस् ।
तलको अनुच्छेदका वाक्यलाई करणमा परिवर्तन गर्नुहोस् :
तिम्रो स्वभाव राम्रो छैन । तिमीलाई सबैले मन पराउदैनन् । तिमी मिहिनेती पनि छैनौ । तिमी जीवनमा सफल हुँदैनौ होला ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
तलका वाक्यलाई अप्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस् :
शिक्षकले भन्नुभयो, "तिमीहरूको पढाइ राम्रो छ ।"
विद्यार्थीहरूले एक स्वरमा भने, "यो सव हजुरको प्रेरणाले हो ।"
शिक्षकले भन्नुभयो, "तिमीहरू निकै मिहिनेती छौ ।"
विद्यार्थीहरूले भने, "हामी सक्दो मिहिनेत गर्छौँ ।"
तलका वाक्यलाई एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नुहोस् :
सगरमाथा नेपालमा छ । सगरमाथा विश्वको सर्वोच्च शिखर हो । सगरमाथा नेपालको पहिचान हो । सगरमाथाले पर्यटकहरूलाई आकर्षित गरेको छ ।
कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :
ममताले सुबोधलाई परित्याग गरेर छोराछोरीसँग नै सम्पूर्ण जीवन बिताउने भनी गरेको निर्णय तपाईँलाई कस्तो लाग्यो ? 'मातृत्व' कथाका आधारमा आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस् ।
एक चिहान' उपन्यासमा चित्रण गरिएको नेपाली समाजको तस्विर कस्तो छ ? उपन्यासका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।
दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
नेपाल खुला एवम् बजारोन्मुख अर्थव्यवस्था भएको मुलुक हो । हाम्रो देशले आफ्नै स्रोतसाधनको परिचालन गरी आर्थिक विकास र गरिबी निवारणको वाणिज्य नीति अवलम्बन गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्नु र व्यापार व्यवसायको प्रवर्धन गर्नु यसको मूल उद्देश्य हो । सामान निकासी, पैठारीलाई समयानुकूल बनाई राजस्व सङ्कलन गर्दा देशको अर्थतन्त्रमा टेवा पुग्छ । आफ्नो देशमा उत्पादित जडीबुटी तथा कृषिजन्य वस्तुलाई व्यवस्थापन गरी मुनाफा आर्जन गर्न सकिने ढाँचामा हाम्रो वाणिज्य नीति तय भएको छ । व्यापार घाटा कम गर्न र रोजगारीको सङ्ख्यामा वृद्धि गर्न यस नीतिले सहयोग पु¥याउने अपेक्षा लिइएको छ । प्राकृतिक र जैविक विविधताले युक्त यस देशमा उत्पादनलाई उचित प्रविधि र जनशक्तिको संयोजनद्वारा निर्यात प्रवर्धन गर्न सकिने सम्भावना टरेको छैन । लघु उद्योग, घरेलु उद्योगलाई प्रोत्साहन गर्दै नेपाली माटो सुहाउँदो अर्थतन्त्र निर्माणतिर लाग्ने हो भने राज्यको राजस्व सङ्कललनमा पनि वृद्धि हुन्छ । देशभित्रै रोजगार सिर्जना गर्नका लागि उद्योग व्यवसाय सञ्चालनार्थ राज्यले निजी क्षेत्रलाई पनि प्रोत्सहित गर्न सके हाम्रो अर्थव्यवस्था मजबुत बन्न पुग्छ । यसरी सरकारले सहजकर्ताको भूमिका निर्वाह गरी उत्प्रेरक र नियामक निकायबाट अनुगमनसमेत गर्दै निजी क्षेत्रको पनि सक्रिय सहभागितामा देशलाई आर्थिक समृद्धिको बाटामा हिँडाउन सक्छ ।
प्रश्नहरू
नेपालले कस्तो वाणिज्य नीति अवलम्बन गरेको छ ?
राजस्वमा वृद्धि कसरी गर्न सकिन्छ ?
देशको समृद्धिमा निजी क्षेत्रको भूमिका के हुन सक्छ ?
निजी क्षेत्र र सरकारको सम्बन्ध कसरी जोडिएको हुन्छ ?
देशभित्रै रोजगारी सिर्जनाका उपायहरू के के हुन् ?
दिइएको अनुच्छेद पढी मुख्य मुख्य चार बुँदा टिपोट गर्नुहोस् र एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :
हकिडले ब्रह्माण्डको उत्पत्ति र संरचनासम्बन्धी गहिरो अध्ययन गरी यससम्बन्धी आफ्ना मौलिक मान्यता प्रस्तुत गरेका छन् । ब्रह्माण्डको उत्पत्ति निश्चित परिभाषित सिद्धान्तअनुसार भएको मान्यता राख्ने हकिडले यसको उत्पत्ति सर्वाधिक घनत्वको अवस्थामा रहेको कुनै बिन्दुबाट भएको र त्यसको अन्त्य पनि त्यस्तै बिन्दुमा हुने बताएका छन् । यस बिन्दुलाई वैज्ञानिकले सिङ्गुलारिटीको संज्ञा दिएका छन् । क्वान्टम पुञ्जका रूपमा रहेकाले सर्वाधिक घनत्वको अवस्थामा रहेको यस बिन्दुलाई हकिडले ब्ल्याकहोल भनेका छन् । उनले ब्ल्याकहोल अत्यन्त भारयुक्त ताराको अवसानपछि निर्माण हुने भएकाले तारा अनन्त भए भैँ ब्ल्याकहोल पनि अनन्त हुन सक्ने र तीमध्ये केही ब्ल्याकहोलमा महाविस्फोटन भई ब्रह्माण्डको उत्पत्ति हुने मान्यता राखेका छन् । हकिडले सुरुमा आइन्स्टाइनले भने भैँ ब्ल्याकहोलभित्रको स्थान, समय र गुरुत्वाकर्षणको प्रबलताका कारण त्यसभित्र छिरेको प्रकाशसमेत बाहिर ननिस्कने र त्यसले सबै चिज आफूमा समाहित गर्ने भएकाले त्यसको भार बढ्छ भन्ने धारणा राखेका थिए । पछि उनले यस सम्बन्धमा आफ्ना मौलिक विचार प्रस्तुत गरे । उनले अधिक गुरुत्वशक्तिले गर्दा ब्ल्याकहोलभित्र हरेक चिज खुम्चिएर रहेका हुने र अभ खुम्चँदै जाँदा त्यसबाट विकिरण उत्सर्जन हुन्छ भन्ने पत्ता लगाए । उनकै नाममा यस विकिरणको नाम पनि 'हकिङ्स रेडियसन' राखियो । ब्ल्याकहोलमा महाविस्फोटन भएर उत्पन्न भएको ब्रह्माण्ड खुम्चँदै गएर पुनः ब्ल्याकहोलमा परिणत भएपछि त्यसको अन्त्य हुने विचार पनि उनले प्रस्तुत गरे । हकिडले प्रस्तुत गरेको यो विचार र संसारकै प्राचीनतम् ग्रन्थ 'ऋग्वेद' मा प्रस्तुत भएको सृष्टिसम्बन्धी दृष्टिमा निकै समानता रहेको देखिन्छ । 'ऋग्वेद' मा 'यस संसारको सृष्टि हुनुपूर्व अन्धकारले ढाकिएको अत्यन्त सघन ऊर्जाशील अन्धकार थियो । यही अन्धकारबाट चारैतिर फैलिएको किरण पदार्थमा परिणत भएपछि संसारको सृष्टि भयो ।' भनिएको छ ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
कक्षा १२ उत्तीर्णपश्चात् विद्यालयले प्रदान गर्ने चारित्रिक प्रमाणपत्र लिन आफू उपस्थित हुन नसक्ने भएका कारण उक्त प्रमाणपत्र दिदीलाई उपलब्ध गराइदिनुहुन अनुरोध गर्दै लेखिने मञ्जुरीनामाको नमुना तयार पार्नुहोस् ।
बढ्दो महँगीले जनजीविकामा पारेको प्रतिकूल असरका बारेमा सम्बन्धित निकायको ध्यान आकर्षण गराउन एक राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाका सम्पादकलाई चिठी लेख्नुहोस् ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
आफ्नो विद्यालयको वार्षिकोत्सव समारोहमा आयोजित कार्यक्रमका बारेमा १५० शब्दसम्मको प्रतिवेदन तयार पार्नुहोस् ।
'बढ्दो बेरोजगारी समस्या' शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको टिप्पणी लेख्नुहोस् ।
कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :
म नेपाललाई माया गर्ने राष्ट्रवादी मान्छे हुँ र मेरो राष्ट्रको हरेक भागलाई म उत्तिकै स्नेहसित मुटुमा सँगाल्छु ।
हेरौँला त्यो हरी भएर आउने छ
तिमी पात भएर पछ्याउने छौ
कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :
उनी सोझिन् हामीलाई कहाँ जाने दाइ
भन्नुपर्ला हिमालको बुटी खोज्नलाई
डोरेटामा कस्तुरीले तिरिन च्यापी हेर्लान्
पातैपात चरा नाच्ने पातलले घेर्लान् ।
माथिको कवितांशमा कस्तो परिवेशको चित्रण गिरएको छ ?
माथिको कवितांशमा 'हिमालको बुटी खोज्नु' भन्नुको आशय के हो ?
हामीले विकल्प खोज्नुपर्छ । सबैले उही काम गरेर हुँदैन । हाम्रा आवश्यकता असीमित छन् । तिनको परिपूर्तिका लागि विविधता आवश्यक हुन्छ तर नगर्नु भन्दा केही गर्नु राम्रो हो । 'देखासिकी गरी खा आरिसे मरी जा' भन्ने हाम्रो उखान पनि छ । जहाँसम्म हाम्रो जस्तो उद्योगको कुरा छ, त्यसमा भने अहिले कति पनि काम भएकै छैन । हामीले गरेका काम त हात्तीका मुखमा जिरा जस्ता मात्रै हुन् । यस्ता हजारौँ उद्योग हुनुपर्छ । केही कुरामा भने हामीले ध्यान दिनैपर्छ । पहिलो कुरा हो गुणस्तरमा सम्भौता गर्नुहुँदैन । दोस्रो कुरा, स्वस्थ प्रतिस्पर्धा र सहकार्यको संस्कृति बसाउनुपर्छ । त्यसो गर्न सके हामी जति धेरै उत्पादन त्यति धेरै फाइदाको अवस्थामा जान्छौँ ।
'केही नगर्नु भन्दा केही गर्नु राम्रो' भन्नुको तात्पर्य लेख्नुहोस् ।
जति धेरै उत्पादन त्यति धेरै फाइदाको अवस्थामा पुग्ने उपाय के हो ?
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
सहकारीले नेपालको विकासमा कसरी सहयोग पुऱ्याएको छ ? चारओटा पक्ष उल्लेख गरी प्रस्ट पार्नुहोस् ।
नेपाली विविधतालाई पर्यटनसँग कसरी जोड्न सकिन्छ ? 'नेपाली पहिचान' पाठका आधारमा तर्क दिएर पुष्टि गर्नुहोस् ।
कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा २५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :
नेपालको सांस्कृतिक विविधता
मेरो देश : मेरा गौरव
प्राविधिक शिक्षा : आजको आवश्यकता
Paper Overview & Analysis
Year
नमुना प्रश्नपत्र
Type
75
Full Marks
32
Pass Marks
3 Hours
Duration
37
Question Items
Question Type Breakdown